Hoàng Đôn Hoà – Danh y nổi tiếng nước Việt người đặt nền móng cho quân y Việt Nam

Hoàng Đôn Hoà ở thôn Huyện Khê, xã Thanh Oai, tổng Thanh Oai thượng, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên rất tinh thông nghề y dược. Thời vua Lê Thánh Tông, năm Nguyên Hoà thư 1 (1533), ông được cử làm Điều hộ lục quân (quân y dược), c.ứu ch.ữa cho th.ương bệnh b.inh trong quân đội nhà Lê, đ.ánh thắng quân nhà Mạc.

Thắng lợi trở về, ông đứng đầu trông việc ch.ữa bệnh trong cung ở Thái y viện và được phong tước Lương dược hầu. Rồi ông xin về và được phong sau khi mất là Lương dược linh thông cư sĩ (cư sĩ rất giỏi về cây thuốc) ch.ữa bệnh c.ứu dân, ng.ăn ch.ặn được một số bệnh dịch.

Ông đã c.ứu công chúa Phương Dung, con vua Thế Tông và được làm phò mã. Hai vợ chồng ngày tháng tự trồng những cây thuốc quý. Ngoài giờ ch.ữa bệnh, hai vợ chồng lại lên rừng xuống động đi tìm kiếm thuốc quý làm thuốc hoàn tán tại chỗ để c.ứu dân địa phương. Tại đền thờ ông ở làng Đa Sĩ (Hà Đông), còn ghi những phương thuốc Tam hoàng hoàn ch.ữa sốt rét lam chướng và dịch t.ả rất công hiệu đã giúp quân đội vượt qua bệnh tật và được kh.ắc tặng đôi câu đối:

“Thần trung nhạc giáng sinh, giúp nước ân cần lưu phương châu ngọc.

Phật dược vương xuất thế, c.ứu người công đức khắp cõi bao la” (Tạm dịch)

Cuốn sách Hoạt nhân toát yếu (Phép cốt yếu c.ứu người) gồm phần chính là 208 phương thuốc đơn giản và kinh nghiệm ứng trị các loại bệnh về nội, ngoại khoa, phụ khoa, nhi khoa và ch.ữa bệnh cho gia súc, voi, ngựa để vận tải quân lương, trâu bò…và chỉ dẫn một số phép dưỡng sinh. Sách không nói đến nguyên nhân bệnh, nhưng cũng đi sâu phân tích dược lý và tác dụng của các phương thuốc mang tính chất biện chứng. Trịnh Đôn Phác (Thời Lê Hiến Tông) đi sứ có mang phương thuốc này đã ch.ữa cho vua nhà Thanh khỏi bệnh.

Vua nhà Thanh đã gửi sang tặng đền thờ Hoàng Đôn Hoà một cái choé bằng sứ, một cây đèn nến, một cái áo thờ bằng gấm tím và đôi câu đối.

Xét về dược học, cụ Hoàng Đôn Hoà đã nêu trên 300 vị trong đó 265 vị là thuốc Nam để bổ sung công dụng như lá Chỉ thiên, vỏ Dưa chuột c.hữa phạm phòng, Huyết dụ chữa bạch đới, lậu, đái giắt, Gỗ vang ch.ữa ỉa chảy, lá Thanh Táo, cỏ Răng c.ưa đắp vết th.ương chảy m.áu.

Về đ.iều trị vết th.ương, cụ đã trọng dụng Đại hoàng và vôi, trầu; chữa voi, ngựa, trâu bò bị dịch truyền nh.iễm, mắt đỏ, họng đau không nuốt được thì dùng lá cốt khí tím, cỏ Chỉ thiên, sắn giây, gừng già cho uống. Dùng bột Bồ kết thổi vào lỗ mũi trâu bò bị nghẹt thở sẽ khỏi. Dùng Củ nâu, lá Đậu ván, lá Duối chữa trâu bò đau bụng.

Kể một vài vị như thế để thấy tính dân tộc đại chúng của trước tác. Ngoài ra, cụ Hoàng Đơn Hoà còn đưa thuyết Thanh tâm triết học, kèm phương pháp Tĩnh công hô hấp. Ông tóm tắt phép dưỡng bệnh:

Bẩm sinh cá tính éo le

Rượu ngon gái đẹp bét nhè làm sao

Tiếc thay bệnh phát lúc nào

Ngàn vàng dốc hết, thuốc vào như không.

Nhờ cách dùng giản tiện và tác dụng độc đáo, tác phẩm Hoạt nhân toát yếu đã trở thành những phương thuốc hay của dân tộc, là một cống hiến cho nền y dược lâu đời của nước ta. Chúng ta nên và cần nghiên cứu kỹ lưỡng để tìm thêm những tác dụng độc đáo của các vị thuốc trên.

Công lao của ông đã được nhân dân địa phương ghi tạc bằng 3 bức hoành phi: Âm dương hợp đức, Lương y quốc, Thọ tư dân.

Các triều đại sau đã truy phong ông là Phúc thần “ Lương dược Đại vương”. Hàng năm, cứ vào ngày 12 tháng Giêng là ngày tế lễ ông ở làng Đa sĩ và xã Kiến Hưng, Hà Đông, Hà Nội.

Một trả lời tới to “Hoàng Đôn Hoà – Danh y nổi tiếng nước Việt người đặt nền móng cho quân y Việt Nam”

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.